قوانین علی و یکنوایی طبیعت

استدلال علی

درآمد به منطق فصل ۱۳ قسمت ۲

در قسمت قبل به واکاوی علت، معلول و رابطه آنها (علیت) پرداختیم. در این قسمت به چیستی قانون علی (بطور کوتاه علیت) و به پیشفرض یکنوایی طبیعت در قوانین علی نگاه می‌کنیم و اینکه آن پیشینی است یا پسینی. این پرسش را نیز در میان می‌گزاریم که برای برقراری یک رابطه علی بین دو پیش‌آیند چه باید کرد.

۲.۱۳ قوانین علی و یکنوایی طبیعت

فرانسیس بیکن
«اما برای آنکه خود را قانع کنیم که همه قوانین طبیعت و همه اعمال اجسام بدون استثنا فقط بوسیله تجربه دانسته می‌شوند، شاید ژرف‌نگری آنچه می‌آید کفایت کند. شئ‌ای داریم و از ما خواسته‌شده که معلول مربوط و برخاسته از آن را بگوییم، بدون هیچ نگاه به مشاهدات گذشته استدعا می‌کنم بگوئید، چگونه ذهن در این کار به‌پیش رود؟ باید بعض رویداد را تصور یا اختراع کرد که به‌عنوان معلول به این شیء منتسب شود؛ و هرآینه آشکار است که این اختراع به‌تمامی باید دلخواه باشد و ذهن هرگز ممکناً نخواهد توانست، با دقیق‌ترین وارسی، معلول این علت متصور را بیابد. چراکه معلول به‌تمامی متفاوت از علت است و نتیجتاً نمی‌تواند در آن کشف شود. . . . سنگ یا قطعه‌ای فلزی در هوا بالابرده می‌شود و بدون هیچ نگه‌دارنده رها می‌شود، بلافاصله می‌افتد؛ اما آیا باید آن را امر پیشینی نگاه کرد، آیا چیزی هست که ما ازآن‌رو به پائین را بدست آوریم و نه رو به بالا یا هر جنبش دیگر این سنگ یا قطعه فلز؟ . . . بنابراین، بیهوده باید وانمود به تعیین هر تک رویدادی کرد، یا به استنتاج هر علت یا معلولی دست یازید، بدون یاری‌جویی از تجربه و مشاهده.» — (پژوهش درباره فهم آدمی، ۱۷۴۸، قسمت IV)

قوانین علی

.

Causal laws

.

قوانین توصیفی که مدعی یک پیوند لازم بین دو قسم از رویداد هستند، آنگونه که یکی علت و دیگری معلول باشد.

.

قوانین علی و یکنوایی طبیعت: کاربرد واژه علت چه در زندگی روزانه یا در دانش مستلزم و یا پیش‌فرض آموزه‌ای است که طبق آن علت و معلول به گونه یکنوا پیوندمندند. یعنی:

ما وقتی مجاز می‌دانیم بعض پیش‌آیند خاص را علت بعض معلول خاص بدانیم فقط اگر بپذیریم هر پیش‌آیند دیگری ازاین‌گونه (اگر این پیش‌آیندهای ملازم به‌اندازه کافی شبیه باشند) علت معلول دیگری از قسم یکسان همچون اولی باشد.

علت‌های شبیه (به‌عبارت‌دیگر) موجد معلول‌های شبیه هستند. آن‌گونه که ما واژه علت را بکار می‌بریم، بخشی از معنی آن این است که هر رخدادِ یک علت که بعض معلول را ایجاد می‌کند، یک مورد یا نمونه از قانون عام علیت است، یعنی چنین پیش‌آیندها همیشه همراهی‌شده بوسیله چنین پدیده‌ای هستند. اگر بتوان نشان داد که در شرایط دیگری و در پی رخداد آنچه علت فرض می‌شد آن معلول مفروض رخ نمی‌دهد آنگاه ما باور اینکه یکی علت دیگری است را از دست می‌دهیم.

ازآنجاکه هر ادعای علت‌بودنِ یک پیش‌آیند خاص برای یک پدیده خاص دربردارنده وجود بعض قانون علی است، هر ادعای پیوند علی شامل عنصر تعیین‌کننده تعمیم خواهد بود: یک قانون علی، آن‌گونه که ما این عبارت را بکار می‌بریم، ادعای می‌کند که پیش‌آیندی از قسم چنین و چنان به‌طور لایتغیر بوسیله پدیده‌ای از قسم خاص همراه است.

رابطه علی به‌طور خالص منطقی یا استنتاجی نیست؛ آن‌گونه که دیوید هیوم تأکید می‌کند نمی‌تواند بوسیله یک استدلال پیشینی کشف شود.

قوانین علی فقط با تجربه کشف می‌شوند، یعنی پسینی و با پژوهش‌خواهی از آزمایش. اما تجربه‌های ما همیشه از پیش‌آیندهای خاص، پدیده‌های خاص، و دنباله‌های خاص است. ما ممکن است چندین مورد از یک پیش‌آیند (آن را م بنامید) را مشاهده می‌کنیم و هر مورد را که مشاهده می‌کنیم ممکن است با قسم خاص از پدیده (آن را پ بنامید) همراه باشد. اما ما فقط بعض موردهای م را در جهان مشاهده کرده‌ایم و مشاهدات ما چیزی بیشتر از این را نشان نمی‌دهد که بعض حالات م همراه با پ هستند. حال‌آنکه اغلب هدف ما برقراری یک رابطه عام یعنی رابطه علی است. چگونه ما از حالات خاص تجربه‌شده خود به گزاره عام همه حالت‌های م همراهی‌شده بوسیله پ هستند می‌رسیم— که دربردارنده این است که بگوییم م علت پ است؟

توجه: