آنالوژیIntroduction to Logic

بخش ۳: آنالوژی و علیت: فصل ۱۳: استدلال علی؛  قسمت ۲: قوانین علی و یکنوایی طبیعت. آخرین ویرایش: ۱۳۹۶/۱۲/۰۱ 

۱۳.۲   قوانین علی و یکنوایی طبیعت

قوانین علی و یکنوایی طبیعت: کاربرد واژه علت چه در زندگی روزانه یا در دانش مستلزم و یا پیش‌فرض آموزه‌ای است که طبق آن علت و معلول به گونه یکنوا پیوندمندند. ما وقتی مجاز می‌دانیم بعض ماوقع خاص را علت بعض معلول خاص بدانیم فقط اگر بپذیریم هر ماوقع دیگری ازاین‌گونه (اگر این ماوقع‌های ملازم به‌اندازه کافی شبیه باشند) علت معلول دیگری از قسم یکسان همچون اولی باشد. علت‌های شبیه (به‌عبارت‌دیگر) موجد معلول‌های شبیه هستند. آن‌گونه که ما واژه علت را بکار می‌بریم، بخشی از معنی آن این است که هر رخداد یک علت که بعض معلول را ایجاد می‌کند یک مورد/instance یا نمونه/example از قانون عام علیت است که چنین ماوقع‌ها همیشه همراهی‌شونده بوسیله چنین پدیده‌ای هستند. اگر بتوان نشان داد که در شرایط دیگری و در پی رخداد آنچه علت فرض می‌شد آن معلول مفروض رخ نمی‌دهد آنگاه ما باور اینکه یکی علت دیگری است را از دست می‌دهیم.

ازآنجاکه هر تصدیق علت‌بودنِ یک ماوقع خاص برای یک پدیده خاص دربردارنده وجود بعض قانون علی است، هر تصدیق پیوند علی شامل عنصر تعیین‌کننده تعمیم خواهد بود: یک قانون علی، آن‌گونه که ما این عبارت را بکار می‌بریم، تصدیق می‌کند که ماوقعی از قسم چنین و چنان به‌طور لایتغیر بوسیله پدیده‌ای از قسم خاص همراه است.

رابطه علی به‌طور خالص منطقی یا استنتاجی نیست؛ آن‌گونه که دیوید هیوم تأکید می‌کند نمی‌تواند بوسیله یک استدلال پیشینی کشف شود.

فرانسیس بیکن
"اما برای آنکه خود را قانع کنیم که همه قوانین طبیعت و همه اعمال اجسام بدون استثناء فقط بوسیله تجربه دانسته می‌شوند، شاید ژرف‌نگری آنچه می‌آید کفایت کند. شئ‌ای راداریم و از ما خواسته‌شده که معلول مربوط و برخاسته از آن را بگوییم، بدون هیچ نگاه به مشاهدات گذشته استدعا می‌کنم بگوئید، چگونه ذهن در این کار به‌پیش رود؟ باید بعض رویداد را تصور یا اختراع کرد که به‌عنوان معلول به این شئی منتسب شود؛ و هرآینه آشکار است که این اختراع به‌تمامی باید دلخواه باشد و ذهن هرگز ممکناً نخواهد توانست، با دقیق‌ترین وارسی، معلول این علت متصور را بیابد. چراکه معلول به‌تمامی متفاوت از علت است و نتیجتاً نمی‌تواند در آن کشف شود. . . . سنگ یا قطعه‌ای فلزی در هوا بالابرده می‌شود و بدون هیچ نگه‌دارنده رها می‌شود، بلافاصله می‌افتد؛ اما آیا باید آن را امر پیشینی نگاه کرد، آیا چیزی هست که ما ازآن‌رو به پائین را بدست آوریم و نه رو به بالا یا هر جنبش دیگر این سنگ یا قطعه فلز؟ . . . بنابراین، بیهوده باید وانمود به تعیین هر تک رویدادی کرد، یا به استنتاج هر علت یا معلولی دست یازید، بدون یاری‌جویی از تجربه و مشاهده" (پژوهش درباره فهم آدمی/۱۷۴۸، قسمت IV)- دیوید هیوم  (۱۷۷۶-۱۷۱۱)

 قوانین علی فقط با تجربه کشف می‌شوند، یعنی پسینی و با پژوهش‌خواهی از آزمایش. اما تجربه‌های ما همیشه از ماوقع‌های خاص، پدیده‌های خاص، و دنباله‌های خاص است. ما ممکن است چندین مورد از یک ماوقع (آن را م بنامید) را مشاهده می‌کنیم و هر مورد را که مشاهده می‌کنیم ممکن است با قسم خاص از پدیده (آن را پ بنامید) همراه باشد. اما ما فقط بعض موردهای م را در جهان مشاهده کرده‌ایم و مشاهدات ما چیزی بیشتر از این را نشان نمی‌دهد که بعض حالات م همراه با پ هستند. حال‌آنکه اغلب هدف ما برقراری یک رابطه عام یعنی رابطه علی است. چگونه ما از حالات خاص تجربه‌شده خود به گزاره عام همه حالت‌های م همراهی‌شونده بوسیله پ هستند می‌رسیم— که دربردارنده این است که بگوییم م علت پ است؟

nextprev

 

© 1987 - 2018 KHcc Sc.