قیاس صوریIntroduction to Logic

فصل ۸: قیاس‌ در گفتار رایج ؛  قسمت ۱: استدلال‌های قیاسی: - بخش ۲: منطق صوری (کلاسیک قدیم)؛  کتاب درآمد به منطق. آخرین ویرایش:۱۳۹۴/۱۰/۰۱

۱.۸ استدلال قیاسی

استدلال قیاسی-ایمانوئل کانت

در مباحثات روزانه قیاس‌های حملی استاندارد-ساخت به آن شسته رفتگی که در فصل قبل مشاهده شد معمول نیست. و بنابراین، استدلال‌های قیاسی رایج در گفتار روزانه را نمی‌توان همیشه به‌آسانی ارزیابی کرد. البته، می‌توان آن‌ها را ابتدا به‌صورت قیاس‌هایی به ساخت استاندارد درآورد و سپس مورد آزمون قرارداد. به‌طور عام، این ‌کار، یعنی برگردان استدلال قیاسی به‌صورت استاندارد از طریق بازآرایی گزاره‌های تشکیل‌دهنده آن انجام می‌شود. اصطلاح استدلال قیاسی اشاره به آن استدلال‌هایی دارد که یا خود یک قیاس حملی استاندارد-ساخت هستند، یا به‌گونه‌ای هستند که می‌توان آن‌ها را با دوباره-پیکربندی بدون هرگونه کاستی در معنی به‌صورت یک قیاس حملی استاندارد-ساخت درآورد.

می‌خواهیم به آزمون اعتبار استدلال‌های قیاسی توانا باشیم. اگر آن‌ها مغلطه‌آمیز یا گمراه‌کننده باشند، همان‌طور که امانوئل کانت خاطرنشان می‌کند، به‌آسانی آشکار خواهند شد اگر آن‌ها را به صورت‌های قیاسی صحیح درآوریم. روند دوباره-پیکربندی ازآن‌جهت مهم است که آزمون‌های کارآمد اعتبار استدلال‌های قیاسی— یعنی تکنیک نموداری "ون" و قواعد قیاس‌های حملی — را  نمی‌توان مستقیماً در مورد آن‌ها بکار زد؛ مگر آنکه آن‌ها را ابتدا برای آزمون به‌صورت استاندارد درآورده باشیم. وقتی به دوباره-پیکربندی (یا کاهش) یک استدلال در زبان روزمره‌ای به‌صورت یک قیاس کلاسیک می‌پردازیم، حاصل این فرایند به کاهش به ساخت استاندارد (یا برگردان به ساخت استاندارد) استدلال اصلی موسوم است. کارآمد کردن این دوباره-پیکربندی می‌تواند دربردارنده بعضی مشکلات باشد.

ما هم‌اکنون آزمون اعتبار (نمودارهای ون و قواعد قیاسی) را می‌دانیم. آنچه نیاز است تا استدلال‌های قیاسی را با این آزمون‌ها برآورد کنیم تکنیک‌هایی برای برگردان استدلال‌های قیاسی از صورت‌های زبان روزمره‌ای به صورت‌های استاندارد است. با در دست داشتن چنین تکنیک‌ها می‌توان ابتدا استدلال‌ها را به ساخت استاندارد برگرداند و سپس آن استدلال‌ها را با کار زدن روش نمودارهای ون یا قواعد قیاسی آزمود.

شرح روش‌های گوناگون کاهش به ساخت استاندارد را ابتدا با اشاره به انواع مسائلی‌ که موجد نیاز به آن‌ها می‌شوند آغاز می‌کنیم— اشاره به روش‌های مختلفی که استدلال قیاسی در زبان روزانه می‌تواند از صورت‌های استاندارد قیاس‌های حملی منحرف شود. به‌طورکلی سه نوع انحراف یافتگی به شرح زیر را می‌توان تمیز داد  که با فهمیدنشان خواهیم توانست با آن‌ها روبرو شویم.

سه الگوی انحراف یافتگی:

انحراف یافتگی یکم:

 حضور مقدمات و نتیجه در یک استدلال به زبان روزانه ممکن است به ترتیبی که ترتیب قیاس‌های استانداد-ساخت نیست باشند. این مشکل به‌آسانی با  دوباره مرتب کردن مقدمات قابل‌رفع است: مقدمه مِهین اول، مقدمه کِهین دوم و نتیجه سوم. (برای یادآوری؛ مقدمه مهاد مقدمه‌ای است که شامل حد محمول نتیجه است؛ حال‌آنکه مقدمه کهاد شامل حد موضوع نتیجه است.)

انحراف یافتگی دوم:

یک قیاس حملی استاندارد-ساخت همیشه دقیقاً دارای سه حد است. در استدلال‌های بکار گرفته در زبان عادی ممکن است این‌گونه به نظر برسد که درگیر با بیش از سه حد هستند—  لیکن این ظاهر می‌تواند فریبنده باشد.  اگر تعداد حدها را بتوان بدون کاستی در معنا به سه کاهش داد، آنگاه ممکن است این کاهش به ساخت-استاندارد چاره‌ساز باشد.

انحراف یافتگی سوم:

گزاره‌های مؤلفه‌ای  یک استدلال در زبان عادی  ممکن است همگی گزاره‌های حملی استاندارد-ساخت نباشند. این انحراف یافتگی بسیار رایج است. اما، اگر بتوان مؤلفه‌ها را بدون کاستی در معنی به صورت‌های استاندارد-ساخت برگرداند، آنگاه صورت کاهش‌یافته ممکن است کارساز باشد.

برای از پس برآمدن موردهای دوم و سوم این الگوهای انحراف یافتگی، تکنیک‌های شناخته‌شده‌ای هست که در ادامه آن‌ها را شرح خواهیم داد.

© 1987 - 2017 KHcc Sc.