منطق چیست؟Introduction to Logic

فصل ۱: مفاهیم بنیادین منطق؛ قسمت ۳: استدلال - بخش ۱: منطق غیر صوری؛  کتاب درآمد به منطق. آخرین ویرایش:۱۳۹۴/۱۰/۰۱

 ۳.۱ استدلال

ما با گزاره‌ها، همچون سنگ‌های ‌‌بنا، استدلال‌ می‌سازیم. وقتی به گزاره‌ای بر مبنای گزاره‌های دیگر می‌رسیم یا آن را تصدیق می‌کنیم، می‌گوییم یک استنتاج انجام داده‌ایم. استنتاج یک روند است که می‌تواند گروهه‌ای از گزاره‌ها را به ‌هم پیوند دهد. بعضی استنتاج‌ها تضمینی (یا صحیح) هستند و بعضی دیگر چنین نیستند. برای تعیین صحت استنتاج، منطقی‌ها چنین گروهه گزاره‌هایی را تحلیل می‌کنند. آن‌ها گزاره‌ها را از جایی که این روند آغازشده‌ تا پایان آن و نیز روابط بین ‌آن‌ها را بررسی می‌کنند. چنین گروهه‌ای از گزاره‌ها تشکیل‌دهنده یک استدلال هستند. استدلال‌ها موردتوجه اصلی در منطق‌ هستند.

استدلال یک اصطلاح فنی در منطق است و نباید محل اختلاف‌نظر و مجادله باشد. در منطق، یك استدلال به‌طور صریح گروهی گزاره‌ است، با این ادعا كه یكی از گزاره‌ها دست‌آمد‌ بقیه گزاره‌ها است، به قسمی ‌که این بقیه ْ‌گزاره‌ها زمینه‌ساز و پشتیبان درستی آن‌یک ‌گزاره باشند. برای هر استدلال یک استنتاج نظیر نیز وجود دارد.

مقدمه و نتیجه در استدلال

معمولاً قطعات گفتاری یا نوشتاری شامل گزاره‌های مرتبط هستند و حال‌آنکه می‌توانند شامل هیچ استدلالی نباشند.  یک استدلال صرفاً گردآمده‌ای از گزاره‌ها نیست. استدلال گروهه‌ای ساخت‌یافته است که دربردارنده یا نمایان کننده یک استنتاج باشد. ما این ساخت‌یافتگی را با دو اصطلاح نتیجه و مقدمه شرح می‌دهیم. نتیجه در یك استدلال گزاره‌ای است كه تائید آن بر مبنای بقیه گزاره‌های استدلال انجام می‌پذیرد، و این بقیه گزاره‌‌ها ‌كه برای‌ پشتیبانی این نتیجه، مورد ‌تأیید (یا مفروض) قرار‌‌گرفته‌اند، مقدمات نام دارند. 

در این کتاب، با گستره وسیعی از استدلال روبرو خواهیم شد — استدلال‌هایی از اقسام گوناگون و در زمینه‌های گوناگون.  ما استدلال‌ را  —  در زمینه‌هایی چون سیاست، اخلاق، ورزش، دانش و نیز آن‌ها که برخاسته از زندگانی روزانه هستند — تحلیل خواهیم کرد. همه، چه آنان که از این استدلال‌ها دفاع می‌کنند و چه آنان که به آن‌ها حمله می‌کنند، در پی آن‌اند تا درستی (یا نادرستی) نتایج دست آمده را ثابت نمایند. البته ما نیز، گرچه منطقی، می‌توانیم همچون یک شهروند یا یک مباشر درباره درستی یا نادرستی نتایج دست آمده عمیقاً دل‌نگران باشیم. لیکن به‌عنوان یک منطقی همه آن دل‌بستگی‌ها را به کنار خواهیم نهاد. ما عمدتاً به دنبال دو چیز هستیم. یکم در پی صورت استدلال موردبررسی، تا معین کنیم آیا آن استدلال از آن گونه صور است که نتیجه خود را تضمین می‌کند؟ و دوم در پی کیفیت استدلال هستیم تا معین کنیم آیا استدلال درواقع نیز نتیجه‌ای تضمینی به دست داده است؟ 

استدلال‌ها در حد زیادی در میزان درهم‌تنیدگی‌شان متفاوت هستند. بعضی بسیار ساده‌اند. بعضی دیگر، همان‌طور که خواهیم دید، کاملاً پیچیده هستند؛ این گاهی به خاطر ساختار یا پیکربندی گزاره‌های متشکله آن‌هاست، گاهی به خاطر رابطه میان مقدمات و گاهی به خاطر رابطه بین مقدمات و نتیجه.

ساده‌ترین نوع استدلال شامل یك مقدمه و یك نتیجه است كه به‌طور ضمنی مدعی است نتیجه از مقدمه دست آمده. ممكن است مقدمه و نتیجه هركدام در یك جمله ظاهر شده‌، مانند استدلال زیر كه به كتاب درسی زیست‌شناسی ایالت آلاباما[آمریكا] با یك برچسب ضمیمه گردیده:

وقتی حیات در زمین آغاز شد كسی وجود نداشت. بنابراین هر آنچه در مورد پیدایش حیات گفته می‌شود فقط به‌عنوان یك نظر ارزش دارد نه واقعیت.

و یا ممكن است مقدمه و نتیجه هردو دریك جمله ظاهر شوند. مانند استدلال زیر:

ازآنجاکه اكنون روشن‌شده، نوع بشر سرچشمه‌یافته از اجداد آفریقایی خود است، عقیده به تفاوت‌های عمده نژادی همان اندازه مسطح بودن ‌کره زمین مهمل است. ـ  David Hayden, “Thy Neighbor, Thy Self,” The New York Times, 9 May 2000.

همچنین ترتیب آمدن مقدمات و نتیجه می‌تواند متفاوت باشد، لیکن در تعیین کیفیت استدلال نقش تعیین‌کننده ندارد. چیز معمولی است که در یک استدلال نتیجه قبل از مقدمه آمده باشد. وقتی بیب روث/Babe Ruth (قهرمان بیس‌بال) هفت‌صدیم ضربه برندگی را در مسابقات داخلی (۱۳ ژوئن  ۱۹۳۴) زد،  روزنامه نیویورک‌تایمز  این‌گونه استدلال کرد:

رکورد امروز در استادیوم ناوین فیلد /Navin Field، وقتی بیب روث هفت‌صدیم ضربه برندگی در طول عمر حرفه‌ای خود را زد، نوید ماندن همیشه می‌دهد.  جنین نویدی می‌دهد زیرا تعداد کمی بهره‌مند از چنین طول عمری در شمایل نامیرای قهرمانی بوده‌اند؛ و فقط دو بازیکن دیگر در تاریخ بیس‌بال بیش از ۳۰۰ ضربه برندگی در مسابقات داخلی زده‌اند.

این نمونه استدلالی است که هردو مقدمه آن بعد از نتیجه آمده‌اند. و نیز از آن نمونه استدلال‌های بسیار محتملی است که نتیجه آن نادرست است، چراکه در ۲۱ ژوئن ۱۹۷۳، یعنی سی‌ونه سال بعد، هنک آرون /Hank Aaron هفت‌صدمین ضربه برندگی را در مسابقات داخلی به ثمر نشاند.

مثال دیگری از این نوع را، كه شامل دو جمله است و ابتدا نتیجه آمده، می‌توانید در ذیل مشاهده کنید:

اداره دارو و غذا باید فروش سیگار را فوری ممنوع کند. مگر نه این است که مصرف سیگار پیشگیرانه‌ترین علت مرگ‌ومیر است. - Ban Cigarettes," Orlando Sentinel, 27 February 1992.

حتی وقتی مقدمه و نتیجه هردو باهم در یک جمله بیان شوند امکان دارد نتیجه قبل از مقدمه بیاید.  جرمی بنتهام، فیلسوف فایده ‌گرا، استدلال آشکارای زیر را در اثر خود مبانی قانون گزاری (۱۸۰۲) آورده:

هر قانونی شرورانه ‌است، قوانین مخل آزادی فردی هستند.

گرچه این فقط یک جمله کوتاه است ولی یک استدلال است، زیرا شامل دو گزاره است که اولی (هر قانونی شرورانه است) نتیجه و گزاره دوم (قوانین مخل آزادی فردی هستند) مقدمه است. ازآنجاکه استدلال گروهی از گزاره‌ها است، یك گزاره به‌تنهایی و به‌خودی‌خود نمی‌تواند استدلال‌ تشكیل دهد. نكته دارای اهمیت فراوان اینکه، بعضی گزاره‌ها، ازآنجاکه مركب هستند، بسیار به استدلال شباهت ‌دارند. باید دقت كافی داشت تا این نوع گزاره‌ها را از استدلالی که به آن شبیه هستند تمیز داد. به گزاره شرطی زیر توجه نمایید:

اگر هدف دولتی ایجاد برابری در جامعه باشد آنگاه دولتِ بر مبنای طبقه متوسط پایبند به بهترین برپای داری آن است.

نه گزاره اول و نه گزاره دوم آن تصدیق شده‌. همه آنچه تصدیق شده این است که اولی مستلزم بعدی است و هردو  هم می‌توانند نادرست باشند. هیچ استنتاجی انجام‌نشده و نیز ادعای درستی هیچ نتیجه‌ای در آن نیست. ارسطو که بیش از دو هزار سال قبل به بررسی ساختار و تساوی دولت‌های [دولت‌شهرهای] واقعی در یونان می‌پرداخت با اطمینان در اثر خود  «سیاست، کتاب ۴ فصل ۱۱»، نوشت:

هدف دولتی ایجاد برابری در جامعه است، بنابراین دولتِ بر مبنای طبقه متوسط پایبند به بهترین برپای داری آن است.

در این حالت آنچه داریم یک استدلال است. استدلال ارسطو کوتاه و ساده است؛ ولی بیشتر استدلال‌ها طولانی‌تر و پیچیده‌تر هستند. به‌هرحال، هر استدلال چه ساده یا پیچیده شامل تعدادی گزاره است كه یكی نتیجه و بقیه مقدمات است، كه این مقدمات پشتیبانی نتیجه را به عهده دارند.

گرچه هر استدلال مجموعه‌ای ساخت‌یافته از گزاره‌هاست اما هر مجموعه ساخت‌یافته‌ای از گزاره‌ها استدلال نیست. به این گزارش اخیر درباره نابرابری جهانی توجه کنید.

در همین جهانی که در آن بیش از یک میلیارد نفر در سطحی از رفاه زنگی می‌کنند که هرگز قبلاً شناخته نبود، تقریباً یک میلیارد انسان دیگر در تقلای زنده ماند باقدرت خرید روزانه کمتر از یک دلار آمریکا هستند. اکثر فقرای جهان گرفتار سوءتغذیه هستند — فقدان دسترسی به آب آشامیدنی و حتی ابتدایی‌ترین خدمات بهداشتی و ناتوانی از فرستادن فرزندان به مدرسه. به گزارش یونیسف بیشتر از ۱۰ میلیون کودک هرساله  —  نزدیک به ۳۰,۰۰۰ هرروز —  از علل قابل‌اجتناب وابسته به فقر می‌میرند.

Peter Singer, “What Should a Billionaire Give—and What Should You?” The New York Times Magazine, 17 December, 2006

این یک گزارش عمیقاً نگران‌کننده است — لیکن استدلالی در آن نیست.

استدلال‌ علاوه بر دانش، هنر نیز هست، چیزی است كه ما آن را انجام می‌دهیم و بعلاوه آن را درك‌ ‌می‌كنیم. دلیل‌آوری برای باروهایمان به‌طور طبیعی حاصل می‌شود، اما مهارت در ساختن استدلال و آزمون آن می‌تواند با عمل و تمرین افزون شود. کسی که این مهارت را پرورانده از كسی كه هرگز به اصول آن نپرداخته به‌احتمال بیش بهتر بتواند به گونه صحیح استدلال ‌نماید. در این کتاب به فراوانی فرصت برای تمرین فراهم‌شده. ازاین‌جهت ما در این فصل فرصت‌های فراوانی را برای تمرین تحلیل استدلال فراهم کرده‌ایم.

 

 

 

تمرین

مقدمات و نتیجه را در هریك از قطعه متن‌های زیر تعیین نمایید. بعضی مقدمات نتیجه را پشتیبانی می‌کنند و بقیه پشتیبانی می‌کنند. توجه داشته باشید که مقدمات ممکن است پشتیبان نتیجه به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم باشند و بعلاوه یک قطعه متن ساده ممکن است شامل بیش از یك استدلال باشد.

۱- یک نیروی شبه‌نظامی مردمی و منظم برای امنیت ایالات آزادشده ضرورت دارد، حق مردم در نگهداری اسلحه نباید خدشه‌دار گردد. __The constitution of USA, Amendment 2 2.
حل:
مقدمه: یک نیروی شبه‌نظامی مردمی و منظم برای امنیت ایالات آزادشده ضرورت دارد.
نتیجه : حق مردم در نگهداری اسلحه نباید خدشه‌دار گردد.

۲- چیزی که مانع می‌شود افراد از کپی کردن یک کتاب و دادن آن به یک دوست خودداری نمایند، امانت‌داری نیست، بلکه خریدن آن با جلد کاغذی است که ارزان‌تر تمام می‌شود. __2000 March 26- NT Magazine

۳- توماس اکواین استدلال می‌کرد که هوش انسان هدیه خداوندی است و بنابراین "کار زدن آن برای فهم جهان رودررویی با خدا نیست، بلکه موجب خشنودی او است. " —Recounted by Charles Murray in
HHuman Accomplishment, New York: HarperCouins, 2003.

۴- علی جناب ادموند هیلاری یک قهرمان است، اما نه به آن خاطر اولین نفر بودن در صعود به کوهستان اورست، بلکه به خاطر فراموش نکردن اقوام نپالی(Sherpas) که به او در انجام این کار بزرگ غیرممکن کمک کرد. او تمام زندگی‌اش را وقف ساختن بیمارستان و مدرسه برای آن‌ها کرد.  —Patre S. Rajashekhar, “Mount Everest,” National Geographic, September 2003

۵- آزمون‌های استاندارد تأثیرات نژادی و قومی نامتجانس دارند؛ دانش آموزان سفید و آسیایی، به‌طور متوسط و قابل‌ملاحظه، نمره بالاتر از همسالان سیاه و سفید و اسپانیایی خوددارند.این درست است برای این برای آزمون کلاس چهارم، آزمون ورود به دانشگاه، و هر ارزیابی دیگر متون برقرار است. اگر یک شکاف نژادی گواه تبعیض است، سپس همه آزمون‌ها تبعیض‌آمیزند. —Abigail Thernstrom, “Testing, the Easy Target,” The New York Times, 15 January 2000

۶- عقل چیزی است که بیشتر از همه‌چیز دیگر به‌تساوی تقسیم شده، زیرا هر فردی می‌پندارد چنان به فراوانی از آن برخوردار است، که حتی آن‌هایی که سخت‌کوشانه به دنبال چیزهای دیگری هستند، خواستار بیشتر ازآنچه دارند نیستند. __رنه دكارت.گفتار در روش-A Discourse on Method. 4.

۷- وقتی نوحا وبستر (Noah Webster) پیشنهاد واژه‌نامه زبان آمریکایی را ارائه کرد، منتقدان در نیمه اول قرن ۱۹ این‌گونه به وی پاسخ دادند: "ازآنجاکه هر واژه جدید در ایالات متحد آمریکا یا مهمل یا خارجی است چیزی به‌عنوان زبان آمریکایی وجود ندارد؛ آنچه هست فقط انگلیسی بد است. —Jill Lepore, “Noah’s Mark,” The New Yorker, 6 November 2006

۸- از میان عواطف و خواسته‌های ما، عشق به قدرت بیشترین سرشت متکبرانه و شرکت ناپذیری را در خود دارد، زیرا غرور یک مرد، نیازمند به خضوع انبوهی از مردم است. __Edward Gibbon , The decline and Fall of the Roman empire Volume 1 . Chap 3 5.

۹- ما قادریم با تلاش در پیشگیری از اکثر سرطان‌ها جلوگیری نماییم، تحقیقات بیشتر در پیشگیری و هزینه کمتر در معالجه توجیه بهتری دارد. __New York Times Book Review , April 1335 3.

۱۰- از قضاوت پرهیز کن، همه گناهکاریم. __ولیام شكسپیر- Henry 5th part 2 , act 3 , scene 3. 7.
حل:
مقدمه: همه ما گناهکاریم.
نتیجه: از قضاوت پرهیز کن.

۱۱- جوهر اقتصاد ستودنی ما ایجاد نیاز با سرعت هرچه بیشتر است، بیشتر ازآنچه بتوان آن را برآورده ساخت. بنابراین پیشرفت در شرایط زندگی، یعنی رضایت بیشتر مصرف‌کنندگان، که بنا به تعریف غیرممکن است. __-NWY , Jan 1993 8.

۱۲- ازآنجاکه آن‌ها به‌طور بیوشیمیایی راه ورود عوامل بیماری‌زا را تمیز می‌کنند و سواری مجانی هم به آن‌ها داده، کنه‌ها بیشترین نقش را در ایجاد بیماری‌های عفونی در جهان دارا هستند. __The Science , April 1998-

۱۳- او که عشق را نمی‌شناسد، خدا را هم نمی‌شناسد، زیرا خدا عشق است. __-1 John 428 10.

۱۴- با توجه به اینکه نور با سرعت محدود حرکت می‌کند، نگاه به اشیائی که میلیون‌ها مایل از ما دور هستند، درواقع نگاه به نوری است که سال‌ها قبل ساطع گردیده __Ann Anbon News 13 Feb. 1995- 11.

۱۵- چیزی که مانع می‌شود تا افراد از کپی کردن یک کتاب و دادن آن به یک دوست خودداری نمایند، امانت‌داری نیست، بلکه خریدن آن با جلد کاغذی است که ارزان‌تر تمام می‌شود. __2000 March 26- NT Magazine

۱۶- بعضی‌ها تا ۱۰۰ سال بدون شرکت در مراقبت‌های زیستی زندگی کرده‌اند، بعضی‌ها با شرکت در این مراقبت‌ها در جوانی مرده‌اند. بنابراین بیهوده است که فقط به ابزارهای علمی جهت طولانی‌تر کردن زندگی تمرکز نمود. __-NYT 25 December 1993 13.

۱۷- توجیه نظری استدلال ما (که قانونی کردن سقط‌جنین در سال ۱۹۷۰م باعث کاهش جرائم در سال ۱۹۹۰م گردید) بر پایه دو فرض ساده استوار است. ۱– قانونی کردن سقط‌جنین موجب کاهش تولد نوزادان ناخواسته خواهد شد، و ۲– احتمال در معرض رنج بودن، مورد سوء‌استفاده قرار گرفتن، و غفلت برای کودکان ناخواسته بیشتر است و بنابراین احتمال بیشتری هست تا در آینده درگیر مسائل خلاف شوند. __ Jefferson children , 1998 16

۱۸- بهترین تماشاگران(شعبده‌بازان)ریاضیدانان، فیلسوفان و دانشمندان هستند، زیرا یک ذهن منطقی آماده پذیرش ارتباط بین علت ظاهر و معلول ظاهر است، و هنگامی‌که تردستی به اوج لحظه‌های غیرمنطقی خود می‌رسد، بیشتر از همه دچار حیرت و تعجب می‌گردند. __ The Houdini Girl , Pantheon Books , 1999 17.

۱۹- اتهام (آزار جنسی) بر پایه اقدام خشونت‌آمیز است، نه قصد داشتن به آن، بنابراین متهم وقتی مقصر شناخته می‌شود که اتهام زننده عقیده به مقصر بودن وی داشته باشد. __-The Shadow University , The Free Press , 1998 18.

۲۰-  این درست نیست به ماترک شخصی كه در دوران حیات مالیات می‌پرداخته، وقتی‌که می‌خواهد آن را به فرزندان، نوه‌ها و دیگر موارد خیر موردنظر خود مصرف کند دو برابر مالیات بسته شود، مالیات مردن، که به آن مالیات بر ماترک(مالیات بر ارث) می‌گویند، غیرمنصفانه است و باید لغو شود. __US. House Committee on Ways and Means , 3 July 1998 . 19.

© 1987 - 2017 KHcc Sc.