فهرست این فصل:
• ربط: باز کی حرف می‌زند! "تو که خودت!"
• استقرا: استناد به مرجع بی‌ربط
• تمرین:ب
• فرض: مصادره به مطلوب
• ابهام: تأکید

طبقه‌بندی مغالطه‌ها

مغالطه

درآمد به منطق فصل ۵ قسمت ۲

مغالطه یک خطای گونه‌ای در استدلال است. در بالاترین لایه می‌توان مغالطه‌ها را به دو رده صوری و غیرصوری تقسیم کرد. این قسمت کوشش دارد گونه‌ای رده‌بندی برای مغالطه‌های غیرصوری، که تعداد آنها بسیار نیز زیاد است، پیشنهاد کند تا قسمت‌های بعدی این فصل را بر مبنای آن بکار گیرد.

۲.۵ طبقه‌بندی مغالطه‌ها

مغالطه‌های غیرصوری بسیار زیاد هستند، بنابراین، اگر آن‌ها را در گروه‌هایی که آشکارا ویژگی‌شان قابل‌شناسایی باشد طبقه‌بندی کنیم بهتر فهمیده خواهند شد. البته، طبقه‌بندی مغالطه‌ها در منطق چالش‌برانگیز است. هیچ طبقه‌بندی صحیحی وجود ندارد. منطقدانان فهرست‌های بسیار طولانی از مغالطه‌ها پیشنهاد کرده‌اند، مجموعه‌های مختلفی مشخص شده و نام‌های گوناگون به این مجموعه‌ها و نیز خود مغالطه‌ها داده شده. طبقه‌بندی که اینجا خواهد آمد تا اندازه‌ای اختیاری است. آنچه اینجا هدف ما است، ارائه شمایی قابل‌فهم است، به این امید که، بتوان مغالطه‌های غیرصوری را تشخیص داد و از آن‌ها دوری جست.

طرح کلی این طبقه‌بندی را در زیر خواهید دید. بعد از دیدن این طرح کلی، به بررسی هر گروه و نیز مغالطه‌های آن گروه خواهیم پرداخت.

مغالطات ابهام

.

Fallacies of ambiguity

.

در این‌گونه مغالطه‌ها، دلیل‌آوری غلط برخاسته از حضور ابهام و چندمعنایی در واژگان یا عبارت‌هایی است که در قسمت‌های مختلف یک استدلال حضور دارند.

مغالطات پیش‌فرضی

.

Fallacies of presumption

.

در این‌گونه مغالطه‌ها، تعداد بسیار زیاد فرض   بی‌فرجام و بی‌جا  انگاشته شده و دلیل‌آوری برای نتیجه به آنها وابسته است.

مغالطات استقرای معیوب

.

Fallacies of defective induction

.

در این‌گونه مغالطه‌ها نتیجه به مقدمات مربوط است، اما این ارتباط آن‌چنان ضعیف و ناکارا که درواقع کورکورانه است.

مغالطات ربط

.

Fallacies of relevance

.

در این‌گونه مغالطه‌ها مقدمات استدلال ربطی به نتیجه آن ندارند، اما طوری ساخته می‌شوند که مربوط به نظر برسند.

فهرست مغالطات:

۱- مغالطه‌های ربط:

مغالطه‌های ربط بیشترین گوناگونی را دارند و نیز با بیشترین فراوانی رخ می‌دهند. در این مغالطه‌ها، مقدمات استدلال ربطی به نتیجه استخراج‌شده در آن استدلال ندارد. اما، ازآنجاکه، طوری ساخته شده‌اند که مربوط به نظر برسند، آن‌ها می‌توانند فریبنده باشند. از این طبقه، ما فهرست زیر را تشخیص داده و موردبحث قرار خواهیم داد:

مغالطات ربط
ربط.۱ توسل به جمع The appeal to the populace
ربط.۲ توسل به عواطف و انگیزه‌ها The appeal to emotion
ربط.۳ شاه‌ماهی سرخ The red herring
ربط.۴ پهلوان پنبه The straw man
ربط.۵ تاختن بر شخص Argument against the Person: ad Hominem
ربط.۵.۱ تاختن بر شخص: تَبَه‌گری Abusive
ربط.۵.۲ تاختن بر شخص: مغالطه ژنتیک Genetic fallacy
ربط.۵.۳ تاختن بر شخص: پیش‌‌آیندی Circumstantial
ربط.۵.۴ تاختن بر شخص: تو نیز هم!  You too
ربط.۵.۵ تاختن بر شخص: مسموم کردن چاه آب [انسداد استدلال] Poisoning the well
ربط.۶ توسل به زور The appeal to force
ربط.۷ ازدست‌دادنی سررشته (سخن) Missing the point (irrelevant conclusion)

۲- مغالطه‌های استقرای معیوب:

مغالطه‌های استقرای معیوب‌، که نیز بسیار رایج‌اند، آن‌هایی هستند که گرچه در آنان نتیجه به مقدمات مربوط است، اما این ارتباط آن‌چنان ضعیف و ناکارا است که درواقع می‌توان از آن به‌عنوان یک ارتباط کورکورانه نام برد. ما گونه‌های زیر را تمیز داده و موردبحث قرار خواهیم داد:

مغالطات استفرای معیوب
استقرا۱ استناد به جهل The argument from ignorance D1:
استقرا۲ استناد به مرجع بی‌ربط The appeal to inappropriate authority D2:
استقرا۳ علت کاذب False cause D3:
استقرا۳‌آ علت‌شمردن مقدم False cause: post hoc ergo propter hoc D3a:
استقرا۳ب شیب لغزنده False cause:Slippery slope D3b:
استقرا۴ تعمیم شتابزده Hasty generalization D4;

۳- مغالطه‌های پیش‌فرضی:

در مغالطه‌های پیش‌فرضی تعداد بسیار زیاد فرض انگاشته شده. در این مغالطه‌ها دلیل‌آوری برای نتیجه، وابسته به این فرض‌های بی‌فرجام و بی‌جا است. ما فهرست زیر را تشخیص داده و موردبحث قرار خواهیم داد:

مغالطات پیش‌فرض
پیش‌فرضی۱ حالت خاص Accident P1:
پیش‌فرضی۲ پرسش مرکب Complex question P2:
پیش‌فرضی۳ مصادره به مطلوب (دست‌آویزی به پرسش) Begging the question P3:

۴- مغالطه‌های ابهام:

دلیل‌آوری غلط در مغالطه‌های ابهام برخاسته از حضور ابهام و چندمعنایی در واژگان یا عبارت‌ها هستند. بعضی واژه‌ها یا عبارت‌ها در بخشی از استدلال معنی متفاوت از همان واژه‌ها و عبارت‌ها در بخش دیگر استدلال دارند. ما گونه‌های زیر را تمیز داده و موردبحث قرار خواهیم داد:

مغالطات ابهام
ابهام۱ چندمعنایی(واژگانی) Equivocation A1:
ابهام۲ ابهام ساختاری(چند گویگی) Amphiboly A2:
ابهام۳ تأکید Accent A3:
ابهام۴ ترکیب Composition A4:
ابهام۵ تفصیل Division A5:

این‌که کدام‌یک از مغالطه‌ها در یک قطعه متن خاص روی می‌دهد، اغلب خود بحث‌انگیز است. خطای رخ‌داده در یک استدلال می‌تواند به شیوه‌های متفاوت دیده شود و بنابراین همچون موردی بیش از یک مغالطه نیز دیده شود. بار دیگر تأکید می‌کنیم، در قلمرو زبان طبیعی، زمینه متن نقش حیاتی دارد و بسیار وابسته به تعبیر قابل قبول از آن است.

توجه: