مغالطهIntroduction to Logic

فصل ۵: مغالطه؛  قسمت ۶: فهرست مغالطه‌ها - بخش ۱: منطق غیر صوری؛  کتاب درآمد به منطق. آخرین ویرایش:۱۳۹۴/۱۰/۰۱

۵.۶.۱ خلاصه فصل ششم (فهرست مغالطات):

مغالطه گونه‌ای استدلال است که ممکن است به نظر صحیح بیاید، اما، با بررسی ثابت می‌شود که چنین نیست. در این فصل ما مغالطات عمده غیر صوری را تحت چهار عنوان گروه‌بندی کردیم: (۱) مغالطات ربط، (۲) مغالطات استقرای معیوب، (۳) مغالطات پیش‌فرضی، (۴) مغالطات ابهام. در هر گروه، ما اعضای آن را نام بردیم، توضیح دادیم، و رایج‌ترین گونه‌های دلیل‌آوری استدلال خطا را به تصویر درآوردیم.

در فهرست زیر مغالطاط بحث شده در این فصل همراه با توضیح مختصر و پیوند به شرح بیشتر آن‌ها آمده است.

 

۱- مغالطات ربط
ربط۱چنگ‌اندازی به مردم  
  یک مغالطه غیر صوری که در آن پشتیبان نتیجه یا بعض نتایج استناد به باور مردم است.  
ربط۲استناد به انگیزه‌ها(ترحم)  
  مغالطه‌ای که در آن استدلال بجای دلیل‌آوری به سخاوت، همدلی یا بخشایش تکیه می‌کند.  
ربط۳شاه‌ماهی سرخ   
  مغالطه‌ای که در آن، عمداً مرکز توجه از موضوع موردبحث به انحراف کشانده می‌شود.  
ربط۴پهلوان‌پنبه  
  مغالطه‌ای که در آن موقعیت حریف تندوتیز تر ازآنچه هست یا نامعقول‌تر ازآنچه واقعاً ادعاشده جلوه داده می‌شود.  
ربط۵آتاختن بر شخص: تباهگری  
  مغالطه‌ای که در آن استدلال به تاختن بر شخص در جایگاهی که هست تکیه دارد.  
ربط۵آ۱تاختن بر شخص: تباهگری مأخذ (مغالطه ژنتیک)  
  مغالطه‌ای که در آن مأخذ مقدمات استدلالِ موردحمله بازگویی می‌شود؛ سپس این مأخذ مورد تباهگر قرار می‌گیرد.  
ربط۵بتاختن بر شخص: جریان امور واقع  
  گونه‌ای مغالطه تاختن بر شخص که خطای‌ آن، بهره‌وری از امور واقع شخصی یک فرد به‌عنوان مقدمه‌ برای استدلال علیه آن فرد است.  
 ربط۵پتاختن بر شخص: باز کی حرف می‌زنه؟!(tu quoque- تو نیز، شما نیز)  
  گونه‌ای استدلال تباهگر که خطای‌ آن، برگرداندن پرسش به ناقد یا پرسش‌کننده است.  
ربط۵تتاختن بر شخص: زهرآگین کردن سرچشمه
  گونه‌ای استدلال تباهگر که در آن ماندگاری دلیل‌آوری خردمندانه به‌وسیله تاختن بر راست‌گویی یا درست‌کاری حریف در اندیشگی‌اش، از دست می‌رود.  
ربط۶استناد به زور  
  مغالطه‌ای که در آن دلیل‌آوری آشکارا یا نهانی بر هراساندن استوار است.  
ربط۷ازدست‌دادگی سررشته(نتیجه بی‌ربط)  
  مغالطه‌ای که در آن مقدمات، پشتیبان نتیجه‌ای جر آنچه به میان آورده‌اند هستند.  

 

 

۲- مغالطات استقرای معیوب
استقرا۱استناد به جهل  
  مغالطه‌ای که در آن گزاره‌ای به‌عنوان درست پذیرفته شده چون نادرستی آن ثابت نشده، یا نادرست پذیرفته‌شده چون درستی آن ثابت نشده.  
استقرا۲استناد به مرجع بی‌ربط  
  مغالطه‌ای که در آن نتیجه‌ای به‌عنوان درست پذیرفته می‌شود، تنها چون، یک خبره گفته درست است. این، یک مغالطه است یا نه برمی‌گردد به ربط زمینه خبرگی یک خبره با آن نتیجه.  
استقرا۳ علت کاذب (علت دروغگو/ علت جعلی)  
  مغالطه‌ای که در آن چیزی که به‌راستی علت بعض چیز نیست، همچون علت آن، بکار برده می‌شود.  
استقرا۳‌آعلت‌شمردن مقدم  
  مغالطه‌ای که در آن چنین انگاشته که علت رویدادی، رویدادی است که اندکی پیشگام است. به گونه لفظی، "چون پس‌ازآن؛ پس این."  
استقرا۳بشیب لغزنده  
  مغالطه‌ای که در آن ادعا می‌شود، تغییرات در ‌جهتی خاص، به‌ناچار منجر به تغییرات(معمولاً ناخوشایند) بیشتر در همان جهت می‌گردد.  
استقرا۴ تعمیم شتاب‌زده  
  مغالطه‌ای که ‌در آن فردی خام‌دستانه از یک مورد تک یا موارد خیلی کم، به‌سوی یک تعمیم بزرگ-مقیاس درباره‌ی همه موارد یا بیشتر موارد پیش می‌رود. این مغالطه همچنین به "حالت خاص وارونه" نیز شناخته می‌شود.  

 

 

  ۳- مغالطات پیش‌فرضی
پیش‌فرضی۱ حالت خاص  
  مغالطه‌ای که در آن تعمیمی در مورد یک حالت جزئی بکار رفته که مشمول کاربرد آن تعمیم نیست.  
پیش‌فرضی۲پرسش مرکب  
  مغالطه‌ای غیر صوری که در آن یک پرسش به‌قسمی پرسیده می‌شود تا به گونه پیش‌فرض درستی بعض نتایج در آن پنهان‌ شود.  
پیش‌فرضی۳مصادره به مطلوب  
  مغالطه‌ای غیر صوری که در آن نتیجه یک استدلال همچون یکی از مقدمات، مفروض یا بیان می‌شود.  

 

 

۴- مغالطه ابهام
ابهام۱چندمعنایی  
  مغالطه‌ای که در آن دو یا تعداد بیشتر معنی در بخش‌های مختلف یک استدلال برای واژه یا عبارت بکار گرفته‌ای، به‌تصادف یا به‌عمد، وجود دارد.  
 ابهام۱آچندمعنایی: واژگان نسبی  
  مغالطه‌ای که در آن واژه‌ای در مقدمات با معنی نسبی (یا غیر نسبی) بکار رفته و همان واژه در نتیجه با معنی غیر نسبی (یا نسبی) مراد نظر است.  
ابهام۲ابهام ساختاری(چند گویگی)  
  مغالطه‌ای که در آن ترکیب سست و خام‌دستانه واژگان می‌تواند به بیش از یک طریق تعبیر شود؛ استدلال دارای مقدمه‌ای است وابسته به یک تعبیر و حال‌آنکه نتیجه بر تعبیر دیگر تکیه دارد.  
ابهام۳تأکید  
  یک مغالطه ابهام آن‌گونه که در استدلال مقدمه‌ای هست که تکیه‌ به تأکید ممکنی بر برخی واژه‌ها دارد، اما نتیجه تکیه‌ به تأکید دیگری بر همان واژ‌ه‌ها ولی با معنی متفاوت دارد،   
ابهام۴ترکیب  
  یک مغالطه ابهام که در آن یک استدلال به خطا ویژگی‌هایی را به اجزای یک کل (یا به اعضای یک گرد‌آمده) نسبت داده، مبنی بر این واقعیت که آن کل (یا آن گردآمده) دارای آن ویژگی‌ها هست.  
ابهام۵تفصیل  
  یک مغالطه ابهام که در آن یک استدلال به خطا ویژگی‌هایی را به یک کل (یا به یک گردآمده) نسبت داده، مبنی بر این واقعیت که اجزای آن کل (یا اعضای آن گردآمده) دارای آن ویژگی‌ها هستند.  
مغالطات: بعدیقبل: تفصیل

 

تمرین

در قطعات متنی زیر مغالطه‌ها را پیدا و توضیح دهید.

۱. به نسل من درباره ناهنجاری‌های اجتماعی و خطرات آن آموزش داده‌ می‌شد، اینکه و چگونه گسترش می‌یابند و همچنین درباره ارزش‌های خودداری و کف نفس. مدرسه‌های ما درباره روش‌های جلوگیری از بارداری آموزشي نمی‌دادند. هیچ‌یک از دختران هم‌کلاسی من حتی در کالج، خارج از روابط ازدواج باردار نشدند. مسئله وقتی آغاز شد که آموزش روش‌های جلوگیری از بارداري را برای فرزندان ما آغاز کردند و از آن موقع بود که مشکل ما با حاملگی شروع شد. __frank Webster, “No sex Education, No sex”, Insight 17 Nov 1997

۲. در سال ۱۹۹۲ انجمن رفتار اخلاقی با حیوانات به‌طور سرتاسری و از طریق پست درخواست اعانه کرد و شامل یک نظرسنجی نیز بود که جواب آن‌ها می‌بایست بله یا نه باشد. دو تا از پرسش‌ها به‌قرار زیر بودند:
"آیا شما متوجه شده‌اید اکثر آزمایش‌های دردناکی که بر روی حیوانات انجام می‌شود، به‌کل بدون رابطه یا سلامت انسان‌ها هستند؟"  "آیا می‌دانید محصولاتی که روی حیوانات آزمایش می‌شوند موجب نشده‌اند تا فرآورده‌های ناسالم راه به بازار پیدا نکنند؟"

۳. چنانچه مایل به روش زندگی پر از تفریحات شهواني هستید، از دانشگاه فارغ‌التحصیل نشوید. بررسی که توسط مجله جمعیت‌شناسی آمریکا انجام‌ شده و ماه آینده منتشر می‌شود نشان‌داده که افراد با تحصیلات بیشتر دارای روابط جنسی کمتر هستند. __The Chronicle of Higher Education, 15 Jan 1998

۴. پی بردن به تخفیف درد،و حالت دل‌آشوب توسط طب‌سوزنی نباید مورد تعجب شود. احتمالاً به‌زودی معلوم خواهد شد، که برای عوارضی چون اضطراب، بی‌خوابی و خارش نیز مؤثر خواهد بود، زیرا همه آن‌ها شرایطی را دارند که دارونماها نیز در مورد آن‌ها مؤثرند. طب سوزنی بر اساس تلقین کار می‌کند، مکانیسمی که تأثیر آن روی انسان شناخته‌شده است. خطر کاربرد این روش‌های شبه‌داروئی در این است که وقتي هنوز مقدمات اولیه انجام نیافته و تشخیص بیماری تثبیت نشده، توسط افراد با کارورزی كم در امور پزشكي بکار گرفته شوند،. __Fred Levit, M.D., NYT 12 Nov 1997

۵. در یک نمایش توسط کمدین مشهور فرانسوی ساشا، تعدادی دزد در حال مباحثه بر سر تقسیم هفت مروارید بسیار گران بهایی هستند که به‌اندازه سر یک پادشاه ارزش‌دارند. یکی از آن‌ها دو تا از مرواریدها را به نفر سمت راست خود داده و دوتای دیگر را به نفر سمت چپي. سپس وی می‌گوید، "سه‌تای ديگر مال من ‌خواهد بود" نفر سمت راستي گفت: "کی گفته تو بايد سه‌تا بگیری؟"، "چون من رئیس هستم"، "اوه!، اما کی گفته تو رئیس هستی؟"، "چون من از همه بیشتر مروارید دارم".

۶. من همیشه می‌گفتم وقتی سرت روی شانه چپت است نبايد به ماه نو نگاه کنی، این از احمقانه‌ترین کارها و بی‌دقتی‌هاست که یک نفر می‌تواند انجام بده. بانکر پیر یک ‌دفعه اینکارو کرد و بعدش هم خیلی پز می‌داد. دو سال نکشید که یک روز مست از برج افتاد، چنان پخش‌شده بود که انگار فقط پوست بوده، از درهای طویله یک تابوت درست و خاکش کردند. من خودم ندیدم. پاپ به من گفت. همه این‌ها فقط واسه این بود که او آن‌طوری به ماه نگاه کرد، مثل یک احمق. __مارك تواين   The Adventures of Huckleberry Finn

۷. یکی از سناتورهای قبلی اُرِگان بنام پک‌وود از دست یکی از روزنامه‌های معروف آن ایالت به‌شدت خشمگین ‌بود. در جواب این نشریه كه از وی خواستار یک ارزیابی تجاری شده‌ب ود، چنین گفت: "از وقتی صحبت با این روزنامه را رها کرده‌ام، کسب‌وکار من بيشتر از هراندازه‌ای توسعه یافته است. فرض من این است که عدم صحبت با این روزنامه باعث شکوفایی کسب‌وکار من گردیده است. بنابراین به ادامه این سیاست مصمم هستم. با تشکر . . .   __NYT 7 Feb 1999

۸. چیزی به‌عنوان دانش وجود ندارد که در عمل قابل‌اجرا نباشد، به خاطر آنکه این‌چنین دانشی در حقیقت هرگز دانش نیست. __Wang shou-Jeh, Record of Instructions

۹. در سال ۱۹۶۰ این کشور بزرگ بهترین مدارس عمومی را در سطح جهان داشت. بعد از ۳۵ سال و صرف میلیاردها دلار از هزینه فدرال رتبه مدارس ما نزدیک به انتهای لیست کشورهای صنعتی جهان است. چه اتفاقی رخ‌داده است؟ حکومت فدرال در امور آموزش عمومی مداخله كرده است. اکنون ما دارای بیشترین تعداد بی‌سواد مشغول به کار، در کشورهای صنعتی هستیم. __Ross Perot, 14 Sep 1996

۱۰. هیروکی سوزوکی قبلاً از اعضای شاکابومی بود، گروه مشهور تبهکاری در ژاپن که به‌واسطه نقششان در قمار مشهور بودند. یک روز کاسه زانوی همسر وی خانم ماریکو شکست، وقتی وی یکشنبه بعدي به‌کلیسا رفت، کشیش مسئول کلیسا دستش را روی زانوی شکسته گذاشت و خطاب کرد که دیگر خوب شده. ماریکو آن روز قدم‌زنان از کلیسا خارج شد. آقای سوزوکی که برای مسائل مذهبی ارزشی قائل نبود—به‌شدت جذب ماجراي بهبودی زانوی همسرش گردیده بود. او به خود گفت، در قمار از تاس استفاده می‌کنم. تاس هم که ساخته‌شده از استخوان است. اگر خدا می‌تواند استخوان ماریکو را خوب کند، من فکر می‌کنم که او می‌تواند به من هم کمک کند تا بهترین تاس‌انداز ژاپن شوم. مهارت قمار آقای سوزوکی بسیار زیاد شد و او توانست همه بدهی‌های خود را پرداخت کند. او اکنون می‌گوید من رهرو مسیح هستم. __Stephanie Storm, “He watched Over His Rocket, NYT, 22 Jun 1999”

 

© 1987 - 2017 KHcc Sc.